थोर गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन | Srinivasa Ramanujan

 Srinivasa Ramanujan आज आपण थोर भारतीय गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन यांच्या विषयी संपूर्ण माहिती या लेखात बघणार आहोत.22 डिसेंबर हा त्यांचा जन्म दिवस भारतीय 'राष्ट्रीय गणित दिवस' म्हणून साजरा करतात. 

Srinivasa Ramanujan

Srinivasa Ramanujan 

श्रीनिवास रामानुजन यांचा जन्म २२ डिसेंबर १८८७ रोजी तामिळनाडूच्या तंजावर जिल्ह्यात कुंभकोणम जवळील इरोड नावाच्या गावात झाला. 

    रामानुजन यांचे  बालपण अत्यंत हालाखीत गेले. त्यांचे वडील एका स्थानिक व्यापायाकडे अर्धवेळ लिपिक म्हणून काम करत असत. एका अपत्याचे पालनपोषण करणेही त्यांना त्याकाळी शक्य नव्हते.

 श्रीनिवास रामानुजन यांचे शिक्षण

    1897 मध्ये दहा वर्षांचे असतांना प्राथमिक शाळेच्या परिक्षेत रामानूजन प्रथम आले. त्यामुळे त्यांना माध्यमिक शिक्षण मोफत मिळवण्याचा मार्ग मोकळा झाला आणि पुढे माध्यमिक शाळेत देखील गणित विषयाच्या सर्व परिक्षामध्ये ते प्रथम क्रमांकाने पास झाले तसेच त्यांना अनेक पारितोषकही मिळाली.

श्रीनिवास रामानुजन यांचे शिक्षण :-

शासकीय कला महाविद्यालय (पदवी नाही)

पचयप्पा कॉलेज (पदवी नाही)

ट्रिनिटी कॉलेज, केंब्रिज (बॅचलर ऑफ आर्ट्स बाय रिसर्च, 1916)

Srinivasa Ramanujan

सन 1909 मध्ये रामानुजन यांचा विवाह 9 वर्षांच्या बालवधू एस.जानकी अम्मल यांच्याशी झाला होता.

श्रीनिवास रामानुजन यांचे लेखन

  रामानुजन यांना मद्रासच्या पोर्ट ट्रस्टच्या लेखा विभागात लिपिक म्हणून नोकरी मिळाली कार्यालयातून वेळ मिळाला की ते संशोधनपर लेख लिहित,त्यांचे ते लेख इंडियन मॅथेमॅटिकल सोसायटीच्या नियतकालिकात प्रकाशित झाले.

   त्या काळी इंग्लंड हे गणिताचे केंद्र मानले जाई रामानुजन यांनी आपली १२० प्रमेये व सूत्रे (बीअरम्स व फॉम्यूले) केंब्रिज विद्यापीठाच्या ट्रीनटी महाविद्यालयातील फेलो प्रसिद्ध गणितज्ञ प्रा. गॉडफे एच हार्डी यांना पाठवली. पोस्टाने मिळालेल्या या वह्या न्याहाळल्यावर त्यांनी आपले सहकारी प्राध्यापक लिटलवूड यांच्याशी याविषयी चर्चा केली. या वह्या लिहिणाऱ्या लेखकाची प्रतिभा त्यांना जाणवली.

१७ एप्रिल १९१४ रोजी ते इंग्लंडला पोहोचले. नंतर हार्डी व लिटलवुड यांच्या मार्गदर्शखाली रामानुजन यांनी पद्धतशीर अभ्यास व संशोधनास सुरुवात केली.इंग्लंडच्या पाच वर्षाच्या वास्तव्यात त्यांचे २५ शोधनिबंध प्रकाशित केले गेले.यामुळे गणिताच्या विश्वात  श्रीनिवास रामानुजन यांचे लेखन  लोकप्रिय झाले.

रामानुजन्सनोटबुक्स (Ramanujan's Notebooks) 

रामानुजन त्या काळातील महान गणितज्ञामध्ये एक मानण्यात येई. जाडजूड अशा तीन वह्यामध्ये असणारे गणितातील त्यांचे संशोधन कार्य आज रामानुजन्सनोटबुक्स  (Ramanujan's Notebooks)  या नावाने ओळखले जाते. त्यांचे हे साधन नंतर तर प्रगल्भ आभासाचा विषय ठरले. इ.स. १९२७ मध्ये केंब्रिज विद्यापीठाने या संशोधन कार्याचे हार्डी यांच्याकडून संपादन करवून घेऊन ते प्रकाशित केले. त्यांचे काही संशोधन अजूनही अप्रकाशित आहे. रामानुजन यांच्या जन्मशताब्दीच्या वेळी टाटा इंस्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च मुंबई यांच्या गणित विभागाने त्यांच्या अनेक कृती संपादित व प्रकाशित केल्या.

रामानुजन यांना मिळालेले पुरस्कार 

१. १मे १९१३ पासून गणितात संशोधन करण्यासाठी मद्रास विद्यापिठाकडुन शिष्यवृत्ती मिळाली. 

२. ऑक्टोबर १९१८ मध्ये लंडनच्या रॉयल सोसायटीने त्यांना फेलो करून घेतले हा सम्मान मिळवणारे ते दुसरे भारतीय होते. फेब्रुवारी १९९८ साली नौदल अभियंता आरदेशजी खोरदेशजी पाना ट्रीनीटी महाविद्यालयाकडून असा सन्मान मिळाला होता ते पहिले सन्मानित भारतीय होते.हे रामानुजन यांना मिळालेले पुरस्कार आहेत. 

थोर गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन

          थोर गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन यांनी त्यांच्या छोट्या आयुष्यात स्वतंत्रपणे जवळजवळ ३,९०० निकाल आणि समीकरणे संकलित केले.अनेक पूर्णपणे कादंबऱ्या होत्या;  ज्यामध्ये रामानुजन प्राइम, रामानुजन थीटा फंक्शन, विभाजन फॉर्म्युले आणि मॉक थीटा फंक्शन्स यांचा समावेश होता. त्याच्या मूळ आणि अत्यंत अपारंपरिक परिणामांनी कामाची संपूर्ण नवीन क्षेत्रे उघडली आहेत आणि पुढील संशोधनासाठी मोठ्या प्रमाणावर प्रेरणा दिली आहे. 

            त्यांच्या हजारो निकालांपैकी, एक डझन किंवा दोन सोडून सर्व आता बरोबर सिद्ध झाले आहेत. रामानुजन जर्नल, एक वैज्ञानिक नियतकालिक, रामानुजन यांच्यावर प्रभाव असलेल्या गणिताच्या सर्व क्षेत्रांतील काम प्रकाशित करण्यासाठी स्थापन करण्यात आले होते. त्यांच्या नोटबुक्स या प्रकाशित आणि अप्रकाशित परिणामांचे सारांश असलेल्या पुस्तकाचे त्यांचे निधन झाल्यापासून अनेक दशकांपासून विश्लेषण आणि अभ्यास करण्यात आला आहे.

     2012 च्या उत्तरार्धात, संशोधकांनी हे शोधणे चालू ठेवले की "साधे गुणधर्म" आणि काही निष्कर्षांसाठी "समान आउटपुट" बद्दलच्या त्यांच्या लेखनातील केवळ टिप्पण्या हे स्वतःचे गहन आणि सूक्ष्म संख्या सिद्धांत परिणाम होते जे त्यांच्या मृत्यूनंतर जवळजवळ एक शतकापर्यंत संशयास्पद राहिले. ते रॉयल सोसायटीचे सर्वात तरुण फेलो बनले आणि फक्त दुसरे भारतीय सदस्य बनले आणि ट्रिनिटी कॉलेज,केंब्रिजचे फेलो म्हणून निवडले जाणारे पहिले भारतीय. त्याच्या मूळ पत्रांपैकी, हार्डीने सांगितले की रामानुजनची तुलना यूलर आणि जेकोबी सारख्या गणिती प्रतिभांशी करून, ते केवळ उच्च क्षमतेच्या गणितज्ञानेच लिहिलेले असू शकतात हे दाखवण्यासाठी एकच नजर पुरेशी आहे.

रामानूजन यांचा मृत्यू

  अस्वास्थ्याचे कारण आता हेपॅटिक अमिबियासिस असल्याचे मानले जाते.रामानुजन 1919 मध्ये यांना भारतात परतावे लागले. रामानूजन यांचा मृत्यू वयाच्या 32 व्या वर्षी 1920 कुंभकोणम, मद्रास प्रेसिडेन्सी, (ब्रिटिश भारत) येथे झाला. हार्डी यांना जानेवारी 1920 लिहिलेली त्यांची शेवटची पत्रे , दाखला होता की ते अजूनही नवीन गणिती कल्पना आणि प्रमेय तयार करत होते. त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षातील शोध असलेली त्यांची "हरवलेली नोटबुक" 1976 मध्ये पुन्हा सापडली तेव्हा गणितज्ञांमध्ये मोठी खळबळ उडाली.

         एक सखोल धार्मिक हिंदू, रामानुजन यांनी त्यांच्या भरीव गणितीय क्षमतेचे श्रेय देवत्वाला दिले आणि सांगितले की त्यांनी दाखवलेले गणितीय ज्ञान त्यांना त्यांच्या कौटुंबिक देवी नामगिरी थायरने प्रकट केले. ते एकदा म्हणाले होते, "माझ्यासाठी समीकरणाला अर्थ नाही जोपर्यंत मी देवाचा विचार व्यक्त करत नाही."

Greatest Indian Mathematician Srinivasa Ramanujan

1920 मध्ये निसर्गासाठी लिहिलेल्या रामानुजन यांच्या मृत्युलेखात, हार्डीने असे निरीक्षण केले की रामानुजन यांच्या कार्यामध्ये प्रामुख्याने इतर शुद्ध गणितज्ञांमध्येही कमी ज्ञात असलेल्या क्षेत्रांचा समावेश होता.सूत्रांबद्दलची त्यांची अंतर्दृष्टी खूपच आश्चर्यकारक होती आणि मी कोणत्याही युरोपियन गणितज्ञांना भेटलो नाही. त्यांना सव्वीस वर्षांच्या ऐवजी सोळाव्या वर्षी आधुनिक कल्पना आणि पद्धतींचा परिचय झाला असता तर त्यांच्या इतिहासाबद्दल अंदाज बांधणे कदाचित व्यर्थ आहे. तो त्यांच्या काळातील सर्वात महान गणितज्ञ झाला असावा असे समजणे अवास्तव नाही. त्यांनी जे केले ते खरोखरच आश्चर्यकारक आहे. जेव्हा त्यांच्या कामाने सुचविलेले संशोधन पूर्ण होईल, तेव्हा कदाचित आजच्यापेक्षा Greatest Indian Mathematician Srinivasa Ramanujan अधिक आश्चर्यकारक वाटेल.

   त्यांची सामान्यीकरणाची शक्ती, फॉर्मची भावना आणि त्यांच्या गृहितकांमध्ये जलद बदल करण्याची क्षमता, जे सहसा खरोखरच धक्कादायक होते, एकत्र केले आणि त्यांना त्यांच्या स्वत:च्या विलक्षण क्षेत्रात, त्यांच्या काळातील प्रतिस्पर्ध्याशिवाय बनवले. त्यांच्या ज्ञानाच्या मर्यादा त्यांच्या प्रगल्भतेप्रमाणेच धक्कादायक होत्या. येथे एक माणूस होता जो मॉड्यूलर समीकरणे आणि प्रमेये तयार करू शकत होता.न ऐकलेल्या ऑर्डरवर,ज्याचे निरंतर अपूर्णांकांवर प्रभुत्व होते. जगातील कोणत्याही गणितज्ञांपेक्षा, ज्याने स्वतःसाठी झेटा फंक्शनचे कार्यात्मक समीकरण शोधले होते.

रामानुजनबद्दल गणितज्ञांचे मत

    रामानुजन यांनी त्यांच्या उपायांवर पोहोचण्यासाठी वापरलेल्या पद्धतींबद्दल विचारले असता, हार्डी म्हणाले की ते "मिळलेल्या युक्तिवाद,अंतर्ज्ञान आणि प्रेरणाच्या प्रक्रियेद्वारे आले होते,ज्याचा रामानुजन कोणताही सुसंगत खाते देण्यास पूर्णपणे अक्षम होते. ते म्हणाले की मी "त्यांची बरोबरी कधीच होऊ शकत नाही,आणि त्यांची तुलना फक्त यूलर किंवा जेकोबीशी करू शकतो". रामानुजनबद्दल गणितज्ञांचे मत

Srinivasa Ramanujan

 'पॉल एर्डोसने गणितज्ञांचे वैयक्तिक रेटिंग दिले आहे. समजा गणितज्ञांना 0 ते 100 या आधारावर रेट या स्केलवर रेटिंग करायचे झाल्यास,हार्डीने स्वत:ला 25,जेई लिटलवूडने 30, डेव्हिड हिल्बर्टने 80 आणि रामानुजनने 100 गुण दिले आहेत.'' आयआयटी मद्रास येथे मे 2011 च्या व्याख्यानादरम्यान बर्नडट म्हणाले की, गेल्या 40 वर्षांत,रामानुजनचे जवळजवळ सर्व अनुमान सिद्ध झाल्यामुळे, रामानुजन यांच्या कार्याची आणि प्रतिभाची अधिक प्रशंसा झाली होती,आणि रामानुजन यांचे कार्य आता आधुनिक गणित आणि भौतिकशास्त्राच्या अनेक क्षेत्रांमध्ये व्यापलेले आहे.

  मित्रांनो "Srinivasa Ramanujan" हा लेख कसा वाटला कमेट्स द्वारे नक्की कळवा. आवडला असल्यास व्यक्तींना नक्की शेअर करा. 

      सदरील लेखा मधील कोणताही मजकूर, माहिती, फोटो किंवा इ. कोणत्याही प्रकारच्या माहितीचा वापर आपणास स्वतः च्या ब्लॉग किंवा इतर कमर्शियल लिखाणासाठी वापरता येणार नाही. वापरल्यास कायदेशीर कारवाई केली जाईल.